Auteur: V.S.D. Meerdink geplaatst: 6 december 2007
5 december 771: Karel de Grote koning over heel het Frankische Rijk
Karel der Grote heeft door zijn gevoerde oorlogen en hervormingen de vroeg Middeleeuwse wereld grondig veranderd. Zijn verdediging van het christendom, zijn stichting van het keizerrijk, zijn feodale staatsorganisatie en zijn zorg voor het behoud van de klassieke en oude Germaanse cultuur goederen hebben de grondslagen gelegd voor het moderne Europa. Daarnaast heeft Karel de Grote als voorbeeld gediend voor vorsten zoals Barbarossa en Otto III. Het hof van Karel speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van de theologie door de hoftheoloog Alcuinus, het onderwijs en de kunsten. De kloosterscholen werden gesticht en de Bijbel werd grondig bestudeerd evenals de uitdieping van de zeven vrije kunsten. Monniken en kloosters speelden een belangrijke rol bij het in stand houden en de verspreiding van het christelijke geloof.
Karel de Grote kon zich door de dood van zijn broer Karloman in 771 uitroepen als laatst overgebleven opvolger van zijn vader, Pepijn III de korte. De verse heerser van het Frankische rijk heette op dat moment in de geschiedenis nog niet de Grote, dat was een bijnaam die hij door zijn veroveringstochten had verdiend. Karel de Grote is tot op de dag van vandaag een fenomeen in de Westerse geschiedschrijving te noemen. Zijn persoonlijkheid en levensloop is gemystificeerd. Karel de Grote was letterlijk de ´grootste´ heerser die ooit bestaan heeft, een gedachte die aantrekkelijk en sprookjesachtig is. Of deze stelling een kern van waarheid bevat laat ik aan deskundigen over, maar direct na de dood van Karel werd de mythevorming rondom zijn persoon in gang gezet door zijn biograaf Einhard. De schrijver creëerde een negatief beeld van de Merovingische koningen door ze af te schilderen als een ´stel langharige lammeloten´. Hun hofmeiers, die overigens verre verwanten van Karel zelf waren, zouden ´onberispelijke workaholics´ zijn. Einhard kon met zijn, op zijn zachtst gezegd, overtrokken visie op de Merovingen een positiever beeld van Karel de Grote scheppen. In die zin is Einhard´s een interessante vroeg Middeleeuwse bron van postmortem-propaganda of ´heiligenverering´ te noemen. De Karolingische machtsuitbreiding en agressieve politiek van Karel de Grote werd goedgepraat en gesust.
Grofweg gezien heeft Karel de Grote een aantal grote oorlogen gevoerd. Zijn machtsuitbreiding begon in 772 met de oorlogen tegen de Saksen tot aan de oostgrens van de rivier de Elbe . Hij startte met de verovering van Eresburg en de verwoesting van de Irminsul (heilige boomstam). De opstand onder leiding van Widukind, de leider van de Saksen werd onderdrukt. In tegenstelling tot de hertog en de vrije boeren is de Saksische adel, voor aansluiting bij de Frankische heerser met gevolg dat er massale doopplechtigheden plaatsvonden rond in de jaren 779-80. De kerstening van de Germanen leek een succes. In 782 werden 4500 Saksen (aan het aantal wordt getwijfeld) door de adel aan Karel de Grote uitgeleverd en terechtgesteld. Een nieuwe opstand bleef niet uit terwijl Karel op kon rukken tot aan de Elbe. Later trachtte Karel de Grote vrede te sluiten met de hertog van Beieren Tassilo III wat niet lukte. Karel besloot het met geweld af te dwingen en stootte de heerser in 788 van zijn troon.
In 785 sloten Widukind en Karel vrede en laat de Saksische hertog zich dopen in de keizerlijke palts Attigny. Hij zag geen andere uitweg meer dan onderwerping aan de machtige Karel de Grote. Na nieuwe opstanden van de boeren uit protest tegen de kerkelijke ´tienden´ werden Saksen gedeporteerd naar Frankisch gebied, terwijl de Franken zich vestigen op hun gebied. De definitieve onderwerping van de Saksen vond plaats na een laatste veldtocht in 804. Tot op een bepaalde hoogte kon een staat van verzoening tussen de Franken en Saksen ontstaan door de Saksische wet uit 802 Lex Saxonum die aansloot bij de Frankische wet, Lex Ripuaria en eveneens bij het oud-Saksische volksrecht. Kerstening vond plaats vanuit de bisdommen van Bremen, Münster, Verden en Miden. Karel´s zoon Lodewijk de Vrome zet deze ontwikkeling voort door kloosters te bouwen in Hildesheim en Halberstadt. Het belangrijkste Saksische klooster werd Corvey aan de Wezer dat is gesticht in 822 vanuit het Noord-Franse Corbie.
In 773 brak er een oorlog uit tussen Karel de Grote en Desiderius, de koning van de longobarden. De oorzak van de oorlog lag bij de verslechterde bestrekking met de Longobarden en de vraag om hulp van paus Adrianus I, die door dit volk werd bedreigd. Dit leidde tot een Frankische inval en de verovering van het rijk der longobarden. Karel de Grote noemde zichzelf koning der Franken en longobarden in 774. Bij dezelfde gelegenheid begaf Karel zich naar Rome en vestigde daar een protectoraat over de pauselijke staat (773-774).
In 800 n. C. werd Karel de Grote door Paus Leo III, tot keizer van het Westerse Rijk gekroond, een gebied dat later het Heilige Roomse Rijk genoemd zou worden. Karel de Grote was van patricius Romanorum tot Imperator Romanorum gepromoveerd.
Geraadpleegde bronnen/literatuur:
Kesteren van, R., `De mythe van Karel de Grote: De vele gedaanten van een Middeleeuws heerser` In: NRC Handelsblad 20/02/1998, 6.
Atlas bij de wereldgeschiedenis (Sesam)
Von Tunk, E., Geïllustreerde wereldgeschiedenis deel I (Zurich 1962)