Auteur: V.S.D. Meerdink, geplaatst: 25 oktober 2007
1275 Oudste vermelding van de stad Amsterdam
De oudste stad van Nederland is niet Amsterdam, maar dat neemt niet weg dat onze hoofdstad een rijke geschiedenis kent. In de vroege Middeleeuwen was het gebied dat tegenwoordig Noord-Holland heet, zeer moerassig en nat. Dat was een voorname reden waarom het gebied nog tamelijk dunbevolkt was. Aan de kust lag het relatief hooggelegen Haarlem dat ontstaan was als geestnederzetting. Deze vorm van nederzetting was ontstaan tussen de vierde en zevende eeuw op de strandwallen van Kennemerland. De bosrand werd weggekapt of platgebrand dat als resultaat potentieel woongebied opleverde. De vroegste vermelding van de geestnederzetting Haarlem dateert uit de tiende eeuw.
Aemstelledam
Rond het begin van de dertiende eeuw begon men met de cultivering en ontginning van het gebied vanuit de stad Utrecht. Langs de waterstroom de Amstel werden aan twee zijden afwateringssloten gegraven en dijken gebouwd. Nu het water onder controle stond werden rond 1225 aan de kant van het IJ de eerste huizen op de twee dijken gebouwd. Dat was in op de plek die tegenwoordig de Nieuwendijk en de Warmoesstraat heten. De cultivering van de Amstel was nog niet voltooid, tussen deze twee dijken werd in 1250 een dam met sluizen gebouwd op de plaats waar tegenwoordig de Dam is. Het bestaan van een kleine binnenhaven aan de monding van het IJ was een feit. De naam van de nederzetting klonk Aemstelledam. Omdat het gebied rondom de nederzetting niet geschikt was voor de landbouw richtten de inwoners zich met succes op visserij en scheepvaart.
Gijsbrecht IV van Amstel
Een volgend belangrijk jaar voor de inmiddels sterk gegroeide stad was 1275, het jaar waarin graaf Floris V van Holland de vissers een vrije doorgang verschafte door het graafschap van Holland. De naam Amsterdam werd voor de eerste maal genoemd in dit tolprivilege van Floris V van Holland dat gedateerd was op 27 oktober 1275. Doordat er niet langer tol betaald hoefde te worden, ontstond er een conflict met Gijsbrecht IV van Amstel, de machthebber van Amsterdam en het Sticht. Het was een politiek provocerende daad van Floris V om de machtige Van Amstel IV te dwarsbomen. Van Amstel IV werd in de oorkonden vermeld van 1252 tot 1303. Hij was een van de machtigste leenmannen van het Sticht, waarvan hij vrijwel het gehele noordwestelijke deel in handen had. In de Stichtse partijschappen zocht hij steun, eerst bij Holland, later bij de volksbeweging in Utrecht. Reeds in 1267 steunde hij de democratische beweging in de stad. Hij stelde zich in 1274 aan het hoofd van de boerenopstand, die zich vanuit Kennemerland naar het Sticht uitbreidde. Floris V van Holland wist de opstand te onderdrukken en het gezag van de al gekozen maar nog niet gewijde bisschop van Utrecht, Jan van Nassau, te herstellen, waarna Gijsbrecht het gelag moest betalen, maar ook het Sticht gebied aan Holland verloor. In 1285 moest Gijsbrecht een verdrag met de graaf sluiten, waarbij hij diens leenman werd. In 1296 nam hij deel aan de samenzwering die leidde tot de moord op Floris V. De Amstelse goederen werden definitief weer bij Holland gevoegd. Gijsbrecht ging als balling naar Vlaanderen en heeft sindsdien geen rol meer gespeeld.
In 1342 werden de Oude en Nieuwe Zijds Voorburgwal gegraven als verdedigingsgrachten met burgwallen met een houten palissade. Reeds in de loop van de 15de eeuw noopte de groeiende betekenis van Amsterdam als handelsstad tot een vergroting en werd een wijdere grachtengordel gegraven (Singel, Kloveniersburgwal en Gelderse Kade). Er werd toen ook besloten de stad met een stenen muur te versterken; hiervan maakten deel uit de Sint-Antoniespoort, de Schreierstoren en de onderkant van de huidige Munttoren. Eind 16de eeuw volgde wederom een verlegging van de stadsgrenzen, waardoor deze kwamen te liggen langs Singel-Reguliersdwarsstraat-Amstelstraat-Rapenburgerstraat. Men legde in die tijd wallen met twaalf bolwerken aan.
Tegenwoordig heeft Amsterdam altijd nog een enorme aantrekkingskracht voor zowel Nederlanders als voor buitenlandse toeristen. De stad kent een geweldig rijke geschiedenis en is, als je door de junks en zwervers heenkijkt, in wezen een veelzijdig openluchtmuseum.
Geraadpleegde literatuur/bronnen:
WinklerPrins Encyclopedie