Home   |   Inschrijving reizen   |   Inschrijving dagtochten

Auteur: V.S.D. Meerdink geplaatst: 22 november 2007

20 november 1945 begin Neurenberger processen

Op 20 november 1945 startte het Neurenberger proces onder leiding van de geallieerden. De Tweede Wereldoorlog was ruimschoots voorbij en de schuldigen moesten gestraft worden. De Duitse bevolking kreeg op een directe en confronterende manier te maken met de schuldvraag dat als een zwaard van Damocles hen boven het hoofd hing.

In twee opzichten was het Neurenberger proces een unicum in de geschiedenis. Ten eerste was een rechtzaak nog nooit eerder door zoveel journalisten op de voet gevolgd. De belangstelling kwam voornamelijk uit Amerika. Daarnaast toonden Britse, Poolse, Russische en Franse journalisten veel interesse. De geëmigreerde Duitse schrijvers Erich Kästner, Alfred Döblin en Ilja Ehrenburg hielden het proces nauwlettend in de gaten. Zij schreven over de zittingen en informeerden hun lezers over de toestand van de verwoeste stad Neurenberg. Een leuk detail was dat men op deze wijze ook een beeld kreeg van het journalistieke reilen en zeilen in het pershotel.
De tweede en voornaamste reden dat het proces uitzonderlijk was bleek uit de ten lastenlegging van de verdachten. Voor het eerst in de geschiedenis werden er mensen beschuldigd van misdaden tegen de menselijkheid. Tegenwoordig kijkt men daar niet meer van op sinds de komst van het Internationaal Strafhof in Den Haag in 2002 waar veel rechtszaken dienen van die aard. Maar ten tijde van de periode van de denazificatie was de aanklacht een unicum. De gruweldaden van het nationaal-socialistisch regime waren destijds de meest onmenselijke misdaden ooit gepleegd. Zelfs vandaag-de-dag worden ernstige (volkeren)moorden nog naast de meetlat van de Holocaust gelegd. Want als je een misdaad met de Holocaust kan vergelijken, dan weet iedereen dat het bittere ernst is dat de klok slaat.

Duitsland moest een politieke heropvoeding ondergaan, dat was de belangrijkste doelstelling van de geallieerden. De Tweede Wereldoorlog en de Holocaust moet in de toekomst ten alle tijden vermeden worden en de veroorzaker/agressor Duitsland moest definitief onschadelijk gemaakt worden. Niet op dezelfde mislukte wijze als na de Eerste Wereldoorlog, maar voor eens en altijd afrekenen met het kwaad. “Het kwaad” werd belichaamd door de kopstukken van het Nationaal-socialistische regime Hermann Göring, Joachim von Ribbentrop, Rudolf Hess, Albert Speer, Wilhelm keitel en Julius von Streicher. Zij werden beschuldigd tegen misdaden tegen de menselijkheid (vooral volkerenmoord) en de vrede, van oorlogsmisdaden en het ontketenen van een agressieve aanvalsoorlog. Elf van hen kregen de doodstraf (Göring pleegde de nacht voor de executie zelfmoord), drie krgen levenslang (waaronder Hess), acht kregen lange gevangenisstraffen (waaronder Speer en Schirach) en drie werden er vrijgesproken, waaronder Franz von Papen. De grondslag voor deze uitspraak lag bij de taak van het hof om internationale misdaden te berechten en niet intern politiek verraad.

Het proces riep diepe emoties op bij de Duitse bevolking. Men zag het als een vorm van “Siegerjusitz” omdat slechts tien procent van de Duitse bevolking instemde met de gang van zaken. Daarnaast werd grondig geprotesteerd aan de morele autoriteit van het tribunaal door de aanwezigheid van Russische rechters. Daarnaast was men niet tevreden met de Amerikaanse manier van doen, de wereld moest een les trekken uit de nare geschiedenis van Duitsland. Het Neurenberger proces werd op deze wijze tot een grote geschiedenisles omgevormd, alwaar de hele wereld lering uit moest trekken. 

Lang niet alle oorlogsmisdadigers waren tijdens de denazificatie opgepakt en berecht, maar ondanks dat de echte “grote vissen” zoals Hitler en Goebbels de dans ontsprongen hadden waren er in totaal 22 uitspraken gedaan. De as van de ter doodveroordeelden werd hun na de executie uitgestrooid over de Isar om onder geen beding martelaren van ze te creëren. Dit om een nieuwe dolkstootlegende te voorkomen en om voor altijd met deze oorlogsmisdadigers af te rekenen.

Geraadpleegde bronnen/literatuur:
Boterman, F., Moderne geschiedenis van Duitsland 1800-heden (Amsterdam 1996)
Boterman, F., “Hitler was het enige geweten” in: NRC Handelsblad 21-06-2002, 26.
Veilbrief, A., “Onttroond en ontluisterd” in: NRC Handelsblad 05-05-2006, 33

Printbare versie>>