HISTORIZON

Sagalassos is een antieke stad, gelegen in het huidige Turkije, die floreerde in de Hellenistische en Romeinse periode. Momenteel zijn een groot aantal archeologische resten opgegraven.

Sagalassos was al een belangrijk regionaal centrum toen Alexander de Grote in 334 v.Chr. door de streek trok, maar onder Romeinse heerschappij wordt Sagalassos een van de belangrijkste steden van Pisidia. Circa 590 n.C. werd de stad bijna volledig verwoest door een aardbeving waarna de inwoners langzaam wegtrokken.

De uitzonderlijke ligging hoog in het Aglasungebergte en de afscherming van de site door een dikke puinlaag behoedde de stad van plundering en erosie waardoor vele gebouwen uitzonderlijk goed bewaard zijn gebleven.

De ruïnes van Sagalassos duiken voor het eerst terug op in de bronnen in het begin van de 18de eeuw. In de herfst van 1706 reisde de Franse diplomaat Paul Lucas met een karavaan van Antalya naar Isparta en passeerde zo langs de indrukwekkende ruïnes van de stad, die hij verkeerdelijk hield voor ruïnes van enkele kastelen.
Meer dan een eeuw later, in 1824, verkende de Britse predikant Francis Arundell de site en kon een opschrift ontcijferen dat de stad identificeerde als Sagalassos. Hij maakte ook schetsen van de ruïnes. In de daaropvolgende jaren brachten heel wat bekende westerse reizigers in Asia Minor een bezoek aan Sagalassos.

Het systematisch in kaart brengen van Pisidia startte pas in 1982 toen het Britse Pisidia Survey Project onder leiding van Stephen Mitchell de aan de oppervlakte zichtbare overblijfselen van alle antieke steden in Pisidia wilde bestuderen. In de eerste plaats ging de aandacht uit naar Pisidisch Antiochië waar de eerste resultaten al onmiddellijk de wetenschappelijke waarde van de streek duidelijk maakten. In 1985 bracht het Britse team, waarvan professor Marc Waelkens toen al deel uitmaakte, een eerste bezoek aan Sagalassos. De enorme mogelijkheden voor een systematisch archeologisch onderzoek van de stad en haar omgeving waren meteen duidelijk. Er volgden nog 4 uitgebreide campagnes onder de supervisie van Waelkens en Mitchell. Na een eerste noodopgraving in 1989 in de pottenbakkerswijk startten grootschalige opgravingen in 1990. Vanaf dat ogenblik werden de stad en haar territorium het onderwerp van een grootschalig interdisciplinair onderzoeksproject onder supervisie van Marc Waelkens van de Katholieke Universiteit Leuven.

Van 29 oktober 2011 tot 14 juni 2012 vindt u in het vernieuwde Gallo-Romeins Museum van Tongeren een uitgebreide tentoonstelling met verschillende artefacten uit Sagalassos. Het is zeer uitzonderlijk dat er toestemming is gegeven deze artefacten buiten Turkije ten toon te stellen.

Enkele vragen over Sagalassos

Waarom gingen mensen op deze berghellingen wonen?

Veiligheid moet één van de voornaamste aanleidingen geweest zijn om op deze steile hellingen boven de vallei te gaan wonen.

De overvloed aan natuurlijke bronnen was even belangrijk. Deze hellingen bestaan geologisch uit water doorlatende kalksteen bovenaan en water resistente klei eronder. De scheiding tussen beide ligt juist ter hoogte van de stad. Regen en smeltwater van sneeuw vormen hier dan ook tientallen bronnen. Daarenboven waren de valleien van deze regio in de Oudheid nog vruchtbaarder dan nu. Men vond er ook klei voor keramiekproductie en goede bouwsteen. De streek is tevens rijk aan ertsen (vooral ijzer).

Tijdens de Keizertijd werd de stad rechtstreeks verbonden met de havens van de Ionische westkust en van de Pamphylische zuidkust, evenals met een achttal Augusteïsche kolonies en de rest van Anatolia. De site was dus geen geïsoleerde bergnederzetting, maar goed geïntegreerd in het Anatolische wegennetwerk uit de Keizertijd.

Wie leefde hier en wanneer?

Men weet dat de Luwiërs, verwant aan de Hethieten zich tijdens het derde millennium v. Chr. in deze regio vestigden, die in de Klassieke periode de naam van Pisidië kreeg. De inwoners van Sagalassos ondergingen verschillende acculturatiefasen onder de elkaar opvolgende politieke machten en werden aldus gehelleniseerd, zoals het hele Nabije Oosten. In de Keizertijd bleven zij hun eigen cultuur ontwikkelen met antieke Griekse (o.a. hun taal), maar ook met Romeinse invloeden.
Vanaf de 4^e tot de 13^e eeuw werden zij gekerstend en maakten uiteindelijk deel uit van het Byzantijnse Rijk. In de 13^e eeuw n. Chr., werden zij opgenomen in het Sultanaat van de Seljukidische Turken.

Waarvan leefde de bevolking van de stad?

De economie van de stad was vooral gebaseerd op landbouw, in de eerste plaats graan dat aan de Romeinse troepen werd geleverd (zowel bij wijze van belasting als verkocht) en tijdens de Keizertijd ook olijfteelt voor de productie van lokaal geconsumeerde olijfolie. Wellicht exporteerden zij ook dennen naar Egypte om er zowel in de architectuur als in de scheepsbouw te worden gebruikt.

Een andere bron van inkomsten, vanaf de regering van Augustus (25 v. Chr. – 14 n. Chr.), was de industrieel geproduceerde, rood geslibde tafelwaar van Sagalassos. Dit wordt in West-Anatolië en meer sporadisch in het oostelijke bekken van de Middellandse Zee aangetroffen.

Wanneer en waarom verliet de bevolking de stad?

De stad bloeide tot omstreeks het midden van de 6de eeuw n. Chr. Vanaf 541-542 n. Chr. decimeerde de pest herhaaldelijk de bevolking en ontwrichtte de economie. Na een zware aardschok met epicentrum wellicht Sagalassos zelf, omstreeks 590 n. Chr., werd de stad grotendeels vernield.

Tot in de 13^e eeuw n.Chr., toen de Seldjukiden die al in Ağlasun gevestigd waren, de laatste midden-Byzantijnse versterking op de ‘Alexander Heuvel’ vernielden, bleven er nog eeuwenlang verspreide, soms versterkte gehuchten bewoond door de overlevenden van de aardbevingsramp.

Hoe en wanneer werd de site herontdekt?

De resten van de stad werden pas in 1706 door de Franse arts Paul Lucas herontdekt, die in opdracht van Lodewijk XIV een reis maakte door het Ottomaanse Rijk. Toch duurde het nog tot 1824 vooraleer een Engelse zendeling F. V.J. Arundell de naam Sagalassos in een inscriptie ontcijferde.

Wie graaft hier op?

Sinds 1990 wordt de site opgegraven door de Katholieke Universiteit Leuven (België) onder leiding van Professor Marc Waelkens, in de regio bekend als ‘Marc Bey’ (meneer Marc), die aan het hoofd staat van een volledig team, met een groot deel Turkse medewerking.

Waar gaan de vondsten en beelden heen?

Alle belangrijke vondsten, geselecteerd door afgevaardigden van het Turkse Ministerie van Cultuur en Toerisme gaan jaarlijks naar het Museum van Burdur, waar de mooiste exemplaren en beelden ook zijn tentoongesteld. De overige vondsten worden uitvoerig gedocumenteerd en opgeslagen onder toezicht van het Museum van Burdur. Deze vondsten worden verder bestudeerd door de verschillende onderzoekers / onderzoeksdisciplines.

Wat betekent de naam Sagalassos en is er een verband met de naam Ağlasun?

Sagalassos is een typische Luwische naam op –ssos, waarvan de oorspronkelijke betekenis ongekend is. Al in de 11^e eeuw n. Chr. werd een lokale bisschop bestempeld als ‘bisschop van Agalassu’.

De laatste naam werd dan door de Seljukidische Turken overgenomen voor hun nederzetting aan de voet van de antieke stad als Ağlasun. Er is bijgevolg een duidelijke band tussen beide namen.

Bronnen:

Wilt u meer te weten komen over Sagalassos? kijk dan op:
www.sagalassos.be

Interesse in de tentoonstelling? ga dan naar:
www.galloromeinsmuseum.be

Afbeeldingen verkregen van:
Gallo Romeins museum Tongeren

Kijk ook op:
2-daagse reis Tongeren en

Dagtocht Tongeren
voor programma's van Historizon naar de tentoonstelling.