Home   |   Inschrijving reizen   |   Inschrijving dagtochten

Auteur: T. Koopmans, geplaatst: 29 maart 2008

Het Rhenense zomerverblijf van de Boheemse Winterkoning

Op zestien augustus 1596 werd op jachtslot Deinschwang in Beieren, Frederik V van de Palts (1596-1632) geboren. Hij was de eerste zoon van Frederik IV van de Palts (1574-1610) en Louise Juliana van Nassau (1576-1644). Toen zijn vader in 1610 stierf  werd hij keurvorst van de Palts. Drie jaar later zou hij op 14 februari trouwen met Elizabeth Stuart (1596-1662), de dochter van Jacobus I van Engeland en Schotland (1566-1625) en Anna van Denemarken (1574-1619).
De politieke carrière van Frederik V zou niet beperkt blijven tot de Palts. Toen de katholieke Ferdinand II (1578-1637) in 1618 tot koning van Bohemen werd benoemd kwamen de Protestanten in Bohemen al snel in opstand. De eerste fase van de Dertigjarige Oorlog was een feit. De Protestantse Boheemse adel wilde niets weten van een katholieke vorst en steunden in 1619 de troonsbestijging van de protestantse Frederik V van de Palts. Onder aanmoediging van zijn oom prins Maurits van Nassau (1567-1625) accepteerde Frederik V het koningschap van Bohemen ondanks dat zijn schoonvader, Jacobus I hem dit ontraden had. Frederik V liet zich eigenlijk voor het karretje van zijn oom spannen en dit zou hem duur komen te staan. Prins Maurits gebruikte zijn neefje namelijk om de Spaanse en Duitse Habsburgers dwars te zitten. Ondanks de militaire en financiële steun die Prins Maurits aan zijn neefje en zijn bondgenoten gaf maakten ze geen kans tegen de keizerlijke troepen van Ferdinand II. Frederik V en zijn bondgenoten werden tijdens de Slag op de Witte Berg  op acht november 1620 vernietigend verslagen. Voor Frederik V betekende dit het einde van zijn korte koningschap van Bohemen en hij zou hierdoor de bijnaam Winterkoning krijgen, omdat hij maar een winter had geregeerd. Uiteindelijk zou hij ook zijn vorstendom Palts verliezen en vluchtte hij met zijn familie naar de Republiek der Vereenigde Nederlanden. Na een tijd in het huis van de in 1619 geëxecuteerde Van Oldenbarneveldt en diens verbannen schoonzoon in Den Haag te hebben gewoond vestigde de familie zich in een paleis in Rhenen. 

Het paleis van de Winterkoning

Sinds zijn komst naar de Republiek vertoefde Frederik V vaak in Rhenen om te jagen. Deze hooggelegen plaats aan de Rijn deed hem waarschijnlijk denken aan zijn paleis in Heidelberg dat hij verspeeld had tijdens de Dertigjarige Oorlog. In 1629 kocht hij de gebouwen van het voormalige agnietenklooster. Frederik V liet de gebouwen slopen en op die plaats liet hij zijn Rhenense paleis bouwen. Zijn paleis en de terrassentuin naar renaissance-model liet hij ontwerpen door de Haagse schilder-architect Bartholomeus van Bassen. De bouw van het paleis werd in de jaren 1630/ 1631 voltooid. De vroegtijdige dood van de Winterkoning in 1632 heeft er waarschijnlijk voor gezorgd dat er geen passende tuin bij het paleis werd aangelegd. Na de dood van Frederik V werd het paleis zo nu en dan nog gebruikt door zijn vrouw om aan haar schuldeisers en de kritische blikken in Den Haag te ontkomen. In de loop van de geschiedenis is het paleis meerdere malen verhuurd door de keurvorsten van Hannover. Het paleis kwam in handen van de Hannoveriaanse dynastie, doordat de  jongste dochter van Frederik V en Elizabeth Stuart, Sophia Dorothea (1630-1714) trouwde met Ernst August van Brunswijk-Lüneburg (1629-1698), de eerste keurvorst van Hannover. In 1794 werd het langgerekte U-vormige complex enige tijd gebruikt als militair hospitaal voor Britse soldaten. Het paleis dat met zijn ruime opzet een uitzondering in deze regio vormde werd in 1812 afgebroken. Op diverse restanten van  ornamenten, onder andere op het poortje naast het voormalige raadhuis aan de markt na is er niets meer terug te vinden van het paleis van Frederik V de Boheemse Winterkoning.   

Gebruikte bronnen/literatuur:

Akkerman Nadine N.W., Elizabeth Stuart, in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. URL: http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/ElizabethStuart
Black, J., European Warfare 1453-1815
Van Groningen, C. L., De Utrechtse Heuvelrug deel 1  De Stichtse Lustwarande: Buitens in het groen.
http://www.hetutrechtsarchief.nl/ (voor de afbeeldingen)
http://www.wikipedia.nl

Printbare versie>>