Home   |   Inschrijving reizen   |   Inschrijving dagtochten

Auteur: Arjan Segers. Geplaatst: 31 oktober 2007

Luther en zijn invloed op Europa

31 oktober. In de geschiedenis bekend als de Hervormingsdag. Op deze datum sloeg de Augustijner monnik Maarten Luther in 1517 zijn 95 stellingen aan de deur van de Slotkapel in Wittenberg. Het begin van een revolutie. De echo van de slagen dreunen nog steeds na. Een monnik van eenvoudige afkomst, een hoogleraar in de theologie had Europa op haar kop gezet.

Omwenteling

De tijd was rijp voor een omwenteling. Toenemende sociale onrust in Duitsland ontaarde in 1524 in de boerenopstand. Ontdekkingsreizen van de Portugezen Columbus en Magelhaes maakten onweerleg duidelijk dat de aarde rond was in plaats van plat. En nadat ook Copernicus nog eens beweerde dat de aarde niet het middelpunt van het heelal was maar een planeet die rond de zon draaide, stond het alleenrecht van de Kerk op de ‘waarheid’ op wankelen.
Waar het gewone volk streed tegen de onderdrukking door de edelen en de wetenschap eeuwenoude aangenomen waarheden begonnen te weerleggen richtte Luther zijn pijlen vooral op de vorm en de inhoud van de boodschap uit Rome. Waar ook in die tijd het gezag van de katholieke kerk zetelde. Zijn 95 stellingen waren vooral een aanklacht tegen de aflaathandel. Aflaten waren kwijtscheldingen van zonde op papier die burgers van de kerk konden kopen. Het geld dat men hiermee ophaalde werd gebruikt voor de bouw van de Sint Pieterkerk in Rome.
Door de uitvinding van de boekdrukkunst een halve eeuw eerder is men in staat in korte tijd veel afschriften van deze stellingen te maken en onder een groot publiek te verspreiden. Dit werkt als een olievlek die snel en onstuitbaar groter wordt.
Naast zijn stellingen tegen de aflaathandel neemt Luther het ook op voor de gewone man. Zo brengt hij het eenvoudige beroep weer in ere. Niet alleen priesters en monniken hebben een heilig beroep maar iedereen die een eerlijk handwerk of beroep uitoefent voldoet aan de Christelijke roeping. Deze opwaardering van het gewone handwerk is er mede oorzaak van dat het Lutheranisme zich vooral in landelijke gebieden heeft verspreid. Het Calvinisme van Johannes Calvijn heeft zich later vooral in West Europa verspreid in gebieden waar men meer op de handel gericht was. Zoals de Nederlanden en Engeland. In de 18e eeuw vinden we dit fenomeen terug in de Nieuwe wereld waar Engelse en Nederlandse kolonisten zich vooral op de handel en grote ondernemingen richten en de Scandinavische en Duitse kolonisten zich vooral richten op het boerenbedrijf en het beoefenen van ambachten.

Bijbelvertaling

Verder is Luther natuurlijk ook van onschatbare waarde geweest voor de taal. Tijdens zijn gedwongen verblijf op de Wartburg, heeft hij het Nieuwe Testament in 11 weken uit het Grieks in het Duits vertaald, enkel jaren later volgde ook het Oude Testament. Deze vertaling is de basis van de  nieuwe Hoogduitse geschreven taal. Ook hiervoor geldt weer dat door de boekdrukkunst ook de bijbel voor een groot publiek in de eigen taal toegankelijk kwam. Waarschijnlijk is dit nog wel de grootste kracht geweest achter de Hervorming die door Luther in gang was gezet. Men was niet meer afhankelijk van de onverstaanbare Latijnse katholieke kerkdiensten. Voortaan kon men zelf bij de basis van het Christelijk geloof, de bijbel, en zo eigen conclusies trekken.

Gevolgen

Op 31 oktober 1517 liet Luther in het Duitse Wittenberg door zijn 95 stellingen duidelijk merken dat hij het niet met de gang van zaken in Rome eens was. Door de felle reacties hierop uit de katholieke kerk is hij genoodzaakt om zijn stellingen nog te verscherpen. Hij veroordeelt dan niet alleen de aflaathandel maar ziet zich genoodzaakt ook de onfeilbaarheid van de Paus en de Katholieke kerk aan te vechten. In reactie hierop vaardigt de Paus een bul uit waarin Luther met de ban, oftewel een vogelvrijverklaring, gedreigd werd. Voor de ogen van zijn vrienden en studenten verbrandt Luther deze ban bij de Luthereik in Wittenberg. Dat maakt de scheiding tussen Luther en zijn volgelingen met de Rooms Katholieke kerk definitief. Een situatie die tot op de dag van vandaag bestaat, ondanks de diverse pogingen van de laatste jaren om tot een verzoening te komen. In het laatste Vaticaanse Congregatie van juli 2007 verklaard de Katholieke kerk opnieuw dat er geen andere kerk is dan de katholieke kerk. Waarmee de protestantse kerken nog steeds niet worden erkend. Sinds het Tweede Vaticaanse concilie van 1962 tot 1965 is er wel meer toenadering gekomen tussen de Katholieke kerk en de Protestantse kerken, in een oecumenische dialoog wordt er naar meer toenadering gezocht.

Kanttekening

Er is een enkele kanttekening te plaatsen bij het optreden van Luther. Zijn houding en geschriften uit zijn latere leven waarin hij zich fel opstelde tegen het Jodendom zijn in de 20e eeuw door Nazi-ideologen misbruikt voor hun daden. Dit wil niet zeggen dat Luther het daar mee eens zou zijn, ongetwijfeld zou hij zijn woorden anders gekozen hebben als hij de gebeurtenissen die 4 eeuwen na hem zouden plaatsvinden kon hebben voorzien.

Literatuur:
Elsevier*Cultuurgeschiedenis van het Christendom deel 2 (1967)
Meulenhoff*De Geschiedenis van Europa en de Europese geest (1960)
internet: www.luther.de/nl

Printbare versie>>